پارگی خودبه‌خود رگ قلب یا SCAD یک نوع نادر اما جدی از سکته قلبی است که در آن دیواره یکی از رگ‌های تغذیه‌کننده قلب به‌طور ناگهانی پاره می‌شود و جریان خون به عضله قلب کاهش پیدا می‌کند. برخلاف سکته‌های معمولی، این بیماری می‌تواند در افراد جوان، به‌ویژه زنان، حتی بدون کلسترول بالا یا سابقه سیگار رخ دهد.

وقتی درباره سکته قلبی صحبت می‌شود، بیشتر افراد تصور می‌کنند که علت آن فقط گرفتگی رگ‌ها به دلیل چربی یا کلسترول است. این تصور در بسیاری از موارد درست است، اما همیشه همه سکته‌های قلبی به همین دلیل اتفاق نمی‌افتند.

در بیماری SCAD (Spontaneous Coronary Artery Dissection)، مشکل از داخل دیواره رگ شروع می‌شود. به جای اینکه یک پلاک چربی مسیر رگ را ببندد، یکی از لایه‌های دیواره رگ کرونر دچار پارگی یا جداشدگی می‌شود. خون وارد فضای بین لایه‌های رگ می‌شود و مانند این است که داخل دیوار یک ساختمان آب جمع شود و راه عبور را تنگ کند. در نتیجه، خون کمتری به عضله قلب می‌رسد و اکسیژن کافی به آن نمی‌رسد.

نکته مهم این است که بسیاری از بیماران مبتلا به SCAD، برخلاف بیماران مبتلا به سکته قلبی ناشی از گرفتگی عروق، هیچ‌کدام از عوامل خطر شناخته‌شده مانند دیابت، کلسترول بالا یا مصرف سیگار را ندارند. همین موضوع باعث می‌شود گاهی خود بیمار و حتی اطرافیانش احتمال سکته قلبی را جدی نگیرند.

دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماری‌های قلب و عروق در غرب تهران، توضیح می‌دهد که آگاهی از این بیماری اهمیت زیادی دارد، زیرا درد قفسه سینه در افراد جوان نیز همیشه نباید ساده گرفته شود.

SCAD دقیقاً داخل رگ چه اتفاقی ایجاد می‌کند؟

رگ‌های قلب از چند لایه تشکیل شده‌اند. در حالت طبیعی، خون از داخل مجرای اصلی رگ عبور می‌کند و اکسیژن را به عضله قلب می‌رساند.

اما در SCAD یکی از لایه‌های داخلی رگ دچار پارگی یا جداشدگی می‌شود. خون بین لایه‌های دیواره جمع می‌شود و یک برآمدگی داخل دیواره ایجاد می‌کند. این برآمدگی مانند یک مانع عمل می‌کند و مسیر اصلی عبور خون را باریک می‌کند.

اگر این تنگی شدید باشد، بخشی از عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند و سکته قلبی رخ می‌دهد. تفاوت مهم این بیماری با سکته‌های معمولی این است که مشکل از خود دیواره رگ شروع می‌شود، نه از تجمع چربی.

چه کسانی بیشتر در معرض SCAD هستند؟

یکی از ویژگی‌های عجیب این بیماری این است که با الگوی معمول بیماری‌های قلبی تفاوت دارد.

بیشتر مبتلایان را زنان تشکیل می‌دهند و بسیاری از بیماران بین ۴۵ تا ۵۳ سال سن دارند. همچنین این بیماری در دوران بارداری یا هفته‌های پس از زایمان بیشتر از جمعیت عادی دیده می‌شود.

عوامل دیگری که احتمال بروز SCAD را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

• استرس شدید روحی

• فعالیت بدنی بسیار سنگین

• بعضی بیماری‌های عروقی

• سابقه قبلی SCAD

• برخی بیماری‌های ارثی بافت همبند

نکته جالب این است که ممکن است فرد ظاهراً کاملاً سالم باشد، ورزش کند و هیچ سابقه بیماری قلبی نداشته باشد، اما باز هم به این مشکل دچار شود.

علائم پارگی خودبه‌خود رگ قلب

علائم SCAD تقریباً شبیه سکته قلبی معمولی هستند و بدون بررسی پزشکی نمی‌توان آن‌ها را از هم تشخیص داد.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• درد یا فشار شدید قفسه سینه

• انتشار درد به دست چپ یا هر دو دست

• درد شانه، گردن یا فک

• تنگی نفس

• تعریق سرد

• تهوع یا استفراغ

• سرگیجه

• تپش قلب

• ضعف شدید

بعضی بیماران تصور می‌کنند چون جوان هستند یا ورزش می‌کنند، احتمال سکته قلبی وجود ندارد و مراجعه به بیمارستان را به تأخیر می‌اندازند. در SCAD این تأخیر می‌تواند خطرناک باشد.

تفاوت SCAD با سکته قلبی معمولی

هر دو بیماری باعث کاهش خون‌رسانی به قلب می‌شوند، اما علت آن‌ها کاملاً متفاوت است.

در سکته قلبی معمولی، معمولاً چربی و لخته مسیر رگ را مسدود می‌کنند. اما در SCAD، دیواره رگ از داخل آسیب می‌بیند و همین آسیب باعث تنگ شدن مسیر خون می‌شود.

همچنین SCAD بیشتر در زنان جوان‌تر دیده می‌شود، در حالی که سکته‌های معمولی بیشتر در افراد مسن‌تر و کسانی که عوامل خطر کلاسیک مانند دیابت، فشار خون یا کلسترول بالا دارند، رخ می‌دهند.

یکی دیگر از تفاوت‌های مهم این است که در بسیاری از بیماران مبتلا به SCAD، پزشکان ترجیح می‌دهند اجازه دهند رگ به‌طور طبیعی ترمیم شود و همیشه استنت‌گذاری انجام نمی‌شود.

پزشک چگونه SCAD را تشخیص می‌دهد؟

اگر بیمار با علائم سکته قلبی مراجعه کند، پزشک ابتدا همان بررسی‌های اورژانسی معمول را انجام می‌دهد.

نوار قلب می‌تواند تغییرات ناشی از کاهش خون‌رسانی را نشان دهد. آزمایش خون میزان آسیب عضله قلب را مشخص می‌کند و آنژیوگرافی مهم‌ترین روش تشخیص این بیماری است، زیرا محل پارگی یا جداشدگی دیواره رگ را نشان می‌دهد.

در بعضی بیماران ممکن است از تصویربرداری‌های دقیق‌تر داخل رگ هم استفاده شود تا ساختار دیواره رگ با جزئیات بیشتری بررسی شود.

آیا همیشه نیاز به استنت وجود دارد؟

خیر. این یکی از تفاوت‌های مهم SCAD با سکته قلبی ناشی از گرفتگی عروق است.

اگر بیمار وضعیت پایداری داشته باشد و جریان خون تا حد قابل قبولی حفظ شده باشد، در بسیاری از موارد درمان دارویی انجام می‌شود و رگ طی هفته‌ها یا ماه‌های بعد به‌طور طبیعی ترمیم می‌شود.

اما اگر جریان خون به‌شدت مختل شده باشد یا بیمار وضعیت ناپایداری داشته باشد، ممکن است پزشک تصمیم به آنژیوپلاستی، استنت‌گذاری یا در موارد نادر جراحی بای‌پس قلب بگیرد.

بعد از درمان پارگی خودبه‌خود رگ قلب چه اتفاقی می‌افتد؟

خبر امیدوارکننده این است که بسیاری از پارگی خودبه‌خود رگ قلب SCAD طی چند ماه ترمیم می‌شوند. اما بیمار همچنان باید تحت پیگیری منظم باشد، زیرا احتمال عود بیماری وجود دارد.

بعد از درمان معمولاً توصیه می‌شود فشار خون کنترل شود، داروهای تجویزشده منظم مصرف شوند، فعالیت بدنی به‌تدریج از سر گرفته شود و برنامه توان‌بخشی قلبی انجام شود.

دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماری‌های قلب و عروق در غرب تهران، تأکید می‌کند که بازگشت به ورزش یا فعالیت‌های سنگین باید مرحله‌به‌مرحله و با نظر پزشک انجام شود.

آیا می‌توان از SCAD پیشگیری کرد؟

برخلاف سکته‌های ناشی از چربی خون، هنوز راه قطعی برای پیشگیری از SCAD وجود ندارد، زیرا علت دقیق آن کاملاً شناخته نشده است.

با این حال، رعایت این موارد می‌تواند به سلامت قلب کمک کند:

• کنترل فشار خون

• مدیریت استرس

• فعالیت بدنی متعادل

• پرهیز از فعالیت‌های بسیار سنگین بدون آمادگی

• پیگیری منظم بعد از ابتلا

آیا بعد از SCAD می‌توان زندگی عادی داشت؟

بله، بسیاری از بیماران بعد از درمان پارگی خودبه‌خود رگ قلب و طی کردن دوره بهبودی می‌توانند به زندگی روزمره خود برگردند.

ممکن است لازم باشد بعضی فعالیت‌های بسیار سنگین محدود شوند و بیمار تحت نظر متخصص قلب باقی بماند. مهم‌ترین نکته این است که هر درد جدید قفسه سینه یا تپش قلب غیرعادی دوباره بررسی شود.

علائم هشداردهنده پارگی خودبه‌خود رگ قلب

اگر هر کدام از این علائم را دارید، باید آن را جدی بگیرید:

• درد یا فشار ناگهانی قفسه سینه

• انتشار درد به دست، شانه یا فک

• تنگی نفس

• تعریق سرد

• تهوع

• سرگیجه

• تپش قلب شدید

• غش

• ضعف ناگهانی

• درد شدید پشت همراه با درد سینه

اگر این علائم ناگهانی ایجاد شده‌اند، نباید منتظر برطرف شدن آن‌ها بمانید و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.

کی باید بری دکتر؟

اگر درد قفسه سینه، تنگی نفس یا علائم شبیه سکته قلبی دارید، حتی اگر جوان باشید و هیچ سابقه بیماری قلبی نداشته باشید، باید سریع بررسی شوید.

در مطب دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماری‌های قلب و عروق در غرب تهران، ابتدا شرح حال کامل از شما گرفته می‌شود و قلب و عروق به‌طور کامل معاینه می‌شوند. در صورت نیاز، بررسی‌هایی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی و سایر ارزیابی‌های تخصصی انجام می‌شود تا علت علائم مشخص شود.

دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماری‌های قلب و عروق در غرب تهران، توصیه می‌کند هیچ‌وقت تصور نکنید که جوان بودن یا نداشتن کلسترول بالا، احتمال سکته قلبی را کاملاً از بین می‌برد؛ چون بیماری‌هایی مانند SCAD دقیقاً همین تصور را به چالش می‌کشند.

سوالات متداول

SCAD چیست؟

پارگی خودبه‌خود دیواره یکی از رگ‌های قلب است که می‌تواند باعث سکته قلبی شود.

آیا SCAD همان گرفتگی رگ قلب است؟

خیر. در SCAD علت اصلی پارگی دیواره رگ است، نه رسوب چربی.

چه کسانی بیشتر به SCAD مبتلا می‌شوند؟

بیشتر زنان ۴۵ تا ۵۳ ساله، به‌ویژه در دوران بارداری یا پس از زایمان.

آیا افراد سالم هم ممکن است SCAD بگیرند؟

بله. بسیاری از بیماران هیچ عامل خطر کلاسیک بیماری قلبی ندارند.

آیا SCAD باعث سکته قلبی می‌شود؟

بله. کاهش جریان خون می‌تواند باعث سکته قلبی شود.

آیا همیشه نیاز به استنت وجود دارد؟

خیر. در بسیاری از بیماران، درمان دارویی و ترمیم طبیعی رگ کافی است.

آیا این بیماری دوباره برمی‌گردد؟

بله، احتمال عود وجود دارد و پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.

آیا استرس می‌تواند SCAD را تحریک کند؟

استرس شدید جسمی یا روحی از عوامل مرتبط با بروز SCAD محسوب می‌شود.

آیا بعد از SCAD می‌توان ورزش کرد؟

بله، اما معمولاً باید به‌تدریج و در قالب توان‌بخشی قلبی انجام شود.

اگر درد سینه دارم و جوان هستم، ممکن است SCAD باشد؟

بله، هرچند علت‌های دیگری هم وجود دارند. درد سینه ناگهانی و شدید باید فوراً بررسی شود.

اطلاعات تماس

با مراجعه به مطب دکتر غلامحسین فاتحی از شما به طور کامل شرح حال گرفته می‌شود، قلب و عروق شما به طور کامل معاینه شده و در پرونده الکترونیک ثبت می‌گردد و در صورت لزوم، اکوکاردیوگرافی و تست ورزش از شما به‌عمل می‌آید و به لطف خدای بزرگ بیماری شما تشخیص داده شده و بهترین درمان به شما داده می‌شود. با آرزوی سلامتی برای همه.

تماس با ما: 02144924042

آدرس: شهرک گلستان (شهرک راه‌آهن، منطقه ۲۲)، بلوار امیرکبیر، بلوار گل‌های جنوبی، پلاک ۲۰، ساختمان پزشکان بهنود، طبقه سوم

آیا می‌توان از طریق وب‌سایت دکتر فاتحی اطلاعات بیشتری درباره بیماری‌های قلبی دریافت کرد؟
بله، وب‌سایت دکتر شامل مقالات و اطلاعات مفید در مورد بیماری‌های قلبی است.

چگونه می‌توان با دکتر فاتحی ارتباط برقرار کرد؟
از طریق شماره تماس ۰۲۱۴۴۹۲۴۰۴۲ و یا اینستاگرام دکتر فاتحی می‌توانید با ایشان ارتباط برقرار کنید.