تپش قلب یکی از شایعترین علائمی است که افراد را نگران میکند و باعث میشود به فکر مراجعه به پزشک بیفتند. خیلیها میگویند احساس میکنند قلبشان تند میزند، بعضیها از کوبش قلب در سینه یا گلو شکایت دارند و عدهای هم فقط احساس ناآرامی یا اضطراب دارند. اما واقعیت این است که هر احساسی که مربوط به قلب باشد، الزاماً به معنای تپش قلب واقعی یا بیماری قلبی نیست. برای اینکه بتوانیم درست قضاوت کنیم، باید ابتدا بدانیم ضربان قلب طبیعی دقیقاً چه محدودهای دارد و چه زمانی از حالت طبیعی خارج میشود.
در حالت عادی، وقتی بدن در شرایط استراحت قرار دارد، نه فعالیت بدنی انجام شده و نه استرس و هیجان وجود دارد، ضربان قلب طبیعی باید بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه باشد. این عدد برای بیشتر بزرگسالان سالم صدق میکند. اگر ضربان قلب شما در این محدوده قرار دارد، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد، حتی اگر گاهی ضربان قلبتان را حس کنید. حس کردن ضربان قلب بهتنهایی نشانه بیماری نیست و میتواند به دلایلی مثل تمرکز ذهنی، اضطراب یا توجه بیش از حد به بدن ایجاد شود.
اما زمانی که ضربان قلب در حالت استراحت بهطور مداوم از این محدوده خارج میشود، لازم است موضوع جدیتر بررسی شود. اینجاست که نقش بررسی تخصصی قلب پررنگ میشود؛ موضوعی که دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران، همیشه روی آن تأکید دارد.
چه زمانی واقعاً دچار تپش قلب میشویم؟
از نظر پزشکی، زمانی میتوان گفت فرد دچار تپش قلب واقعی شده که ضربان قلب او در حالت استراحت بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه باشد یا ریتم ضربان قلب نامنظم شود. به ضربان بالای ۱۰۰، تاکیکاردی گفته میشود. این وضعیت میتواند موقتی و بیخطر باشد یا نشانه یک مشکل زمینهای مهمتر.
خیلی وقتها تپش قلب به دلایل سادهای مثل استرس، اضطراب، کمخوابی، مصرف زیاد قهوه، چای یا نوشیدنیهای انرژیزا ایجاد میشود. حتی کمآبی بدن، تب یا یک بیماری عفونی ساده هم میتواند باعث بالا رفتن ضربان قلب شود. با این حال، در برخی موارد تپش قلب میتواند نشانه مشکلاتی مثل کمخونی، پرکاری تیروئید یا اختلالات ریتم قلب باشد. به همین دلیل است که نباید تپش قلب را فقط به اعصاب یا اضطراب نسبت داد.
به گفته دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران، اگر تپش قلب بهصورت مکرر اتفاق بیفتد یا همراه با علائمی مثل سرگیجه، تنگی نفس یا احساس ضعف باشد، حتماً باید بررسی تخصصی انجام شود تا علت دقیق مشخص گردد.
ضربان قلب کمتر از ۶۰؛ طبیعی یا غیرطبیعی؟
گاهی افراد با اندازهگیری ضربان قلب خود متوجه میشوند که عدد آن کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه است و همین موضوع باعث نگرانی آنها میشود. واقعیت این است که ضربان قلب پایین همیشه به معنای بیماری نیست. تنها گروهی که ضربان قلب کمتر از ۶۰ در آنها میتواند کاملاً طبیعی باشد، ورزشکاران حرفهای هستند. افرادی که سالها تمرینات منظم و سنگین انجام دادهاند، معمولاً قلب قویتری دارند و قلب آنها میتواند با ضربان کمتر، خون کافی را به بدن پمپ کند.
اما اگر فرد ورزشکار حرفهای نباشد و ضربان قلب او بهطور مداوم زیر ۶۰ باشد، این وضعیت نیاز به بررسی دارد. در چنین شرایطی ممکن است عواملی مثل کمکاری تیروئید، اختلال در سیستم الکتریکی قلب، مصرف برخی داروها یا مشکلات متابولیک نقش داشته باشند. ضربان پایین قلب اگر با علائمی مثل سرگیجه، خستگی شدید، بیحالی یا غش همراه باشد، اهمیت بیشتری پیدا میکند و نباید نادیده گرفته شود.
طبق تجربه بالینی دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران، بسیاری از موارد ضربان پایین قلب با بررسی ساده و تشخیص بهموقع، قابل کنترل هستند و جای نگرانی جدی ندارند؛ به شرطی که بهموقع بررسی شوند.
علائمی که همراه تپش قلب هشداردهنده هستند
تپش قلب همیشه خطرناک نیست، اما بعضی علائم اگر همراه آن دیده شوند، اهمیت زیادی دارند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند. از جمله این علائم میتوان به سرگیجه، سیاهی رفتن چشمها، غش یا سنکوپ، درد قفسه سینه، تنگی نفس و خستگی شدید اشاره کرد. این نشانهها ممکن است بیانگر آریتمیهای مهم یا مشکلات جدیتر قلبی باشند.
در بسیاری از بیماران، تپش قلب بدون علامت خاصی است و فقط بهصورت احساس تند زدن قلب بروز میکند، اما حتی در این موارد هم اگر تپش قلب جدید، ناگهانی یا مداوم باشد، بررسی تخصصی ضروری است. به همین دلیل متخصصان قلب توصیه میکنند که افراد، مخصوصاً در سنین جوانی و میانسالی، نسبت به این علائم بیتفاوت نباشند.
تپش قلب چگونه بررسی و تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص علت تپش قلب، معمولاً مجموعهای از بررسیها انجام میشود. نوار قلب یکی از اولین و سادهترین روشهاست، اما همیشه کافی نیست. گاهی لازم است از هولتر ریتم ۲۴ یا ۴۸ ساعته استفاده شود تا ریتم قلب در طول شبانهروز بررسی گردد. در بعضی موارد، اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی ساختار و عملکرد قلب انجام میشود و آزمایش خون برای بررسی تیروئید یا کمخونی درخواست میشود.
به گفته دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران، تشخیص دقیق تپش قلب نیازمند نگاه جامع به وضعیت بیمار است و نباید فقط به یک تست بسنده کرد. انتخاب روش بررسی، به علائم، سن و شرایط هر فرد بستگی دارد.
چه زمانی باید حتماً به متخصص قلب مراجعه کرد؟
اگر ضربان قلب شما در حالت استراحت بهطور مداوم بالاتر از ۱۰۰ یا کمتر از ۶۰ باشد، اگر تپش قلب همراه با غش، سرگیجه یا تنگی نفس ایجاد شود، یا اگر سابقه بیماری قلبی دارید و دچار تپش قلب شدهاید، مراجعه به متخصص قلب ضروری است. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند و خیال بیمار را راحتتر کند.
پیگیری بهموقع زیر نظر پزشکانی مانند دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران، کمک میکند علت تپش قلب بهدرستی مشخص شود و در صورت نیاز، درمان مناسب در زمان مناسب آغاز گردد.
جمعبندی
ضربان قلب طبیعی بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. ضربان بالاتر از ۱۰۰ یا کمتر از ۶۰، بهجز در ورزشکاران حرفهای، میتواند نشانه یک مشکل زمینهای باشد و نیاز به بررسی دارد. تپش قلب همیشه خطرناک نیست، اما هر تپش قلبی هم بیاهمیت نیست. آگاهی، توجه به علائم و مراجعه بهموقع به متخصص قلب، مهمترین قدم برای حفظ سلامت قلب است.
سوالات متداول
تپش قلب دقیقاً یعنی چی؟
یعنی ضربان قلبت از حالت عادی خارج شده؛ یا خیلی تند میزنه، یا نامنظمه، یا خودت ضربانش رو واضح حس میکنی.
از کجا بفهمم تپش قلب دارم یا نه؟
باید ضربان قلبت رو در حالت استراحت بشمری. اگر بین ۶۰ تا ۱۰۰ باشه معمولاً طبیعیه. بالاتر یا پایینتر از این، نیاز به بررسی داره.
اگه ضربان قلبم بالای ۱۰۰ باشه خطرناکه؟
همیشه نه، ولی طبیعی هم نیست. ممکنه از استرس باشه یا کمخونی، ولی باید علتش مشخص بشه.
ضربان قلب زیر ۶۰ یعنی مشکل قلبی؟
نه همیشه. فقط اگه ورزشکار حرفهای نباشی، باید بررسی بشه. گاهی تیروئید یا داروها باعثش میشن.
استرس میتونه تپش قلب بده؟
بله، یکی از شایعترین دلایل تپش قلب استرس و اضطرابه، مخصوصاً اگر مزمن باشه.
قهوه و چای واقعاً تپش قلب میارن؟
آره، مخصوصاً قهوه زیاد، نوشابه انرژیزا و حتی چای پررنگ میتونن ضربان قلب رو بالا ببرن.
تپش قلب شبها خطرناکتره؟
نه لزوماً، ولی چون شب ساکته، آدم بیشتر متوجه ضربان قلبش میشه. اگه تکرار بشه، باید بررسی شه.
اگه تپش قلب با سرگیجه باشه چی؟
این مهمه و نباید نادیده گرفته بشه. ممکنه نشونه آریتمی باشه و نیاز به بررسی فوری داره.
تپش قلب میتونه از تیروئید باشه؟
بله، پرکاری تیروئید یکی از دلایل شایع تپش قلبه و با آزمایش خون مشخص میشه.
کمخونی هم باعث تپش قلب میشه؟
کاملاً. وقتی هموگلوبین پایین باشه، قلب مجبور میشه تندتر کار کنه.
نوار قلب برای تشخیص تپش قلب کافیه؟
نه همیشه. خیلی وقتها نوار قلب طبیعی درمیاد و نیاز به هولتر ۲۴ ساعته هست.
هولتر قلب یعنی چی؟
یه دستگاه کوچیکه که ۲۴ یا ۴۸ ساعت ضربان قلبت رو ضبط میکنه تا آریتمیهای پنهان مشخص بشن.
آیا تپش قلب میتونه خطر مرگ داشته باشه؟
بعضی آریتمیها بله، ولی بیشتر تپشها خوشخیم هستن. تشخیص دقیق خیلی مهمه.
اگه فقط گاهی تپش قلب بگیرم مهمه؟
اگه خیلی گاهبهگاه باشه معمولاً مشکلی نیست، ولی اگه جدید، شدید یا همراه علامته، باید بررسی بشه.
دارو میتونه باعث تپش قلب بشه؟
بله، بعضی داروها مثل داروهای سرماخوردگی یا آسم میتونن ضربان رو بالا ببرن.
ورزش تپش قلب رو بدتر میکنه؟
نه لزوماً. ورزش اصولی مفیده، ولی اگه موقع ورزش تپش شدید یا سرگیجه داری، باید بررسی شی.
چه زمانی حتماً باید برم دکتر قلب؟
وقتی تپش قلب مداومه، با غش یا سرگیجه همراهه، یا ضربان خیلی بالا یا خیلی پایینه.
تپش قلب خودبهخود خوب میشه؟
بعضی وقتها بله، ولی علتش باید مشخص بشه تا خیالت راحت باشه.
تپش قلب نشونه گرفتگی رگ قلبه؟
معمولاً نه. گرفتگی رگ بیشتر با درد سینه میاد، نه تپش قلب.
برای بررسی تپش قلب پیش کی برم؟
بهترین کار مراجعه به متخصص قلبه. بررسی دقیق زیر نظر دکتر غلامحسین فاتحی، متخصص بیماریهای قلب و عروق در غرب تهران کمک میکنه علت واقعی تپش قلب مشخص بشه و درمان درست انجام بشه.